 |
|
|
Güzel menekşeler
| Resim: Güzel menekşeler (Daha fazla resim için Hercai Menekşe bölümüne bakınız) |
| Resim Hakkında Bilgiler: |
Hercai menekşelerin hepsi eşit büyüklükte olmayan ve her birinde genellikle iki ayrı renk bulunan, beş tane kadifemsi taç yaprakları vardır. Taç yapraklarının arkasında, balözü içeren birer uzantı ya da mahmuz bulunur. Çiçeğe gelen arılar bu tatlı sıvıya ulaşabilmek için daha büyük olan en alttaki taç yaprağa konarlar. Böylece arılar balözünü emerken çiçeğin erkek organlarında bulunan çiçek tozları da arıların tüylerine yapışıp kalır. Arıya yapışmış olan çiçek tozlarının aynı çiçekteki dişi organın tepeciğine bulaşmasını önlemek üzere tepeciğin üzeri koruyucu bir kapakla örtülüdür. Ama arılar bir çiçekten uçup başka bir hercai menekşe çiçeğine konduklarında, balözü emebilmek için bu kapakçığı hortumlarıyla açarlar ve bir önceki çiçekten getirdikleri çiçek tozlarının bir bölümünü dişi organın tepeciğine bırakırlar. Böylece çiçekler döllenerek meyveye dönüşürler. Meyve olgunlaştığında çatlayarak kayık biçiminde üç parçaya ayrılır ve içindeki tohumları çevreye saçar.
Menekşegiller familyasındandır. Kökeni yabani bir bitki olan hercai menekşenin melezleri ilk kez Avrupa'da türetilmiş, daha sonra bitki, gösterişli çiçekleri nedeniyle dünyaya yayılmıştır. Aslında çokyıllık duyarlı otsu bitki olmasına karşın, en verimli dönemi, tohumundan yetiştirildiği birinci yılıdır. Bu yüzden bir ya da en çok ikiyıllık olarak yetiştirilen hercai menekşe bitkisi 20 cm. kadar boylanabilir. Yeşil renkli gövdesi tabanından başlayarak dallanır. Bu dallar üç köşeli ve içi boştur. Oval biçimli, uca doğru sivrilen yeşil renkli yaprakları; saplı, tüysüz ve kenarları tarak kabuğu şeklinde dişli olur. ilkbahardan başlayıp yaz boyunca açan, 5-10 cm. genişlikte olabilen çiçeklerinin, biri yukarı, dördü aşağı bakan, çizgi ve lekelerle süslü 5 taçyaprağı vardır. Özellikle çok renkli olan kültür hercai menekşesinin çiçekleri sarı, turuncu, kırmızı, kızıl ve mavinin her tonunda açar. Olgunlaşan meyvesi, toz gibi olan tohumlarını taşıyan kapsüller halindedir. Bitki, tohumlanyla çoğalır.
Hercai menekşenin çiçek ve dallarında uçucu yağ, salisilik asit, glikozit, alkaloit, tanen ve yapışkan bitki sıvısı bulunur.
Menekşeler
Hercai menekşe ve kokulu menekşe:
Hercai menekşeler de aynı çuha çiçekleri gibi kış aylarından başlayarak bahçe ve balkonlarımızı süsler. Fırtınalı günlerde bahçede kırılıp düşecekmiş hissini veren kocaman ağaçların arasında, taç yaprakları bir o yana bir bu yana eğilen menekşelerin fırtına sonrası hiç zarar görmeyen afacan gülümsemesi hep gözümün önündedir. 'Yere yakın olan dayanıklıdır' sözüne tam isabet. Özellikle sonbaharda lale soğanlarının dikimi sırasında aralarına serpiştirilen hercai menekşe fideleri, ilkbaharda açan lalelerle çok güzel bir buket oluşturur.
Gelelim menekşenin bilinen türlerine:
Çiçekçilerin minik bir buket halinde kesme çiçek olarak sattıkları kokulu menekşeler ya da bahçe ve saksılarımızı süsleyen çok renkli daha iri ve kokusuz olan hercailer. Oysa yeryüzünde tam 500 türde menekşe var sevgili bahçeseverler. Bu kadar zengin bir türe yalnızca menekşe deyip çıkmak haksızlık değil mi? Bugün yazımda belirgin özellikler taşıyan ve yakından tanıdığımız menekşelerden söz edeceğim.
Kokulu minik menekşelerin kökeni İran olup İstanbul'da sultan sarayının bahçesinde yer almış, İtalya'ya geçmiş (Parma) ve oradan da Avrupa'ya yayılmıştır. Bu nedenle ona Parma menekşesi de denir. Ona en büyük ünü Napoleon'un eşi Josephine getirmiştir. İlk tanıştıklarında Josephine'nin göğüs dekoltesine iliştirilmiş kokulu minik bir menekşe demetinin Napoleon'un başını döndürdüğü söylenir; büyük bir olasılıkla yine aynı nedenden Fransa'da 1. İmparatorluk döneminin amblemi olmuştur.
Gelelim bahçe ve saksılarımızın vazgeçilmezi, hercai menekşelere.
Dört taç yaprağından üçü yukarıya biri de aşağı dönüktür, üç renkli menekşe de denir. Biz ona hercai menekşe deriz, Fransızlar "pensee sauvage" derler: Yaban düşünce. Hercai menekşeye yakıştırılan pek çok öykü vardır. Bunlardan ikisini aktarıyorum*:
Bir zamanlar üç renkli menekşe, mart menekşesinden (kokulu menekşe) çok daha hoş bir koku verirmiş. Buğday tarlalarının ortasında biter, kokusuna kapılıp onu toplamak isteyenler buğdayları çiğnermiş. Menekşe buğdaya acımış ve alçakgönüllülükle kokusunu alması için Kutsal Üçlü'ye yalvarmış. Dileği yerine getirilmiş ve bundan böyle Üçlü Çiçeği olarak da adlandırılmış.
Almanların öyküsüne gelince: Gösterişli çıkıntılı taç yaprak, üvey anayı; gene çok canlı renklerdeki ikinci bitişik taçyapraklar onun çocuklarını ve renkleri en soluk olan üst taçyapraklarsa üvey çocukları simgeler.
Menekşeler üzerine yazılmış destanlar yukarıda anlattıklarımla bitmiyor elbet, meraklıları araştırabilir.
Bu kabına sığmaz afacan çocukları andıran çiçekler, en karanlık günlerde bile içimize neşe verir. Ben kendi adıma üvey ana öyküsüne katılmıyorum; bence tüm taçyapraklar öylesine canlı ve kıpır kıpır ki eğer üvey ana varsa o da neşeli bir kadın, çocuklar da bir arada mutlular.
Bahçıvan notu:
Hercai menekşe iki yıllık bir bitkidir. Büyük bahçe marketlerinde paketlenmiş tohumların sergilendiği reyonlara hemen her yıl yeni melez türler eklenmekte. Bunların arasında taçyaprakları kocaman olanlar da var, sayısız renkte olanları da... Eğer cazibelerine kapılıp tohum satın alırsanız, tüm iki yıllık bitkilerde olduğu gibi bunları ağustos-ekim ayında ekmeniz gerekir. Fideleri mart ve nisanda toprağa geçirirseniz, sonbahar sonu-kış başı ilk çiçekleri görürsünüz. Bu çiçekler iki yıl üst üste açar. Çiçeklenmenin devamını sağlamak için, düzenli olarak çiçeklendirme besini vermeli ve solan çiçekleri devamlı kesmeliyiz; hatta ilkbahar sonu bitkiyi kökünün 5 cm. üstünden budamanızı öneririm, sonbaharda yeniden çiçeğe geçerler.
Hercai 'nin anlamı Nedir? Neden Hercai Çiçeği denilmiştir?
Çok uzun yıllar önce iki kır çiçeği birbirlerine aşık olurlar. Her bahar diğer çiçekler gibi onlar da açıp güneşe merhaba derler. Fakat bir bahar başlangıcı bu çiçeklerden biri diğerine; “ Biz diğer çiçekler gibi bu bahar açmayalım, kışın ortasında herkesin soğuktan kaçtığı karlı günlerde açalım ki, bütün doğa bize ait olsun “ der ve ikisi de o bahar açmamaya karar verirler...
Biri açmak için kışın gelmesini ve karın yağmasını beklerken, diğeri o yaz açar...
O gün bugündür, karda açan ve sevgilisini bekleyen çiçeğe “ KARDELEN”,
Sevgilisini yarı yolda bırakan çiçeğe de “ HERCAİ “ denilir.
İşte bu yüzden hayırsız sevgiliye “ HERCAİ “ diye hitap edilir... |
| Rating: |
4.48 (33 Oy:) |
| Boyut: |
131.1 KB |
|
|
