Sonraki resim:







Malatya - Coğrafi Yapısı
Yukarıdaki resmi bilgisayarınıza kaydetmek için sağ tıklayıp "Farklı Kaydet"i seçiniz.




Resim: Malatya - Coğrafi Yapısı (Daha fazla resim için Malatya bölümüne bakınız)
Resim Hakkında Bilgiler: Doğu Anadolu Bölgesinin Yukarı Fırat bölümünde bulunan Malatya ilinin komşuları; kuzeyde Sivas ve Erzincan, güneyde Adıyaman, batıda Kahramanmaraş, doğuda Diyarbakır ve Elazığ’dır. Yüzölçümü 12.313 m2 ve Nüfusu 457.566 kişidir (2000 yılı Genel Nüfus Sayımına göre). Denizden yüksekliği 910-950m.dir. 35.54’ ve 39.03’ kuzey enlemleri ile 38.45’ ve 39.08’ doğu boylamları arasındadır. Malatya şehri, Malatya dağlarının (Beydağı 2.591m.) kuzey eteğinde ve Malatya ovasının güney kenarında kurulmuştur. Karayoluyla Elazığ’a 98km., Diyarbakır’a 251km., Sivas’a 247km., en yakın liman olan Akdeniz kıyısındaki Mersin’e 458km., Başkent Ankara’ya 661km., İstanbul’a 1.114km. ve eskiden İstanbul ile başlıca bağlantı yeri olan Karadeniz kıyısındaki Samsun’a 586km. uzaklıktadır; bu şehirlere demiryoluyla da bağlıdır.

İlin yüzey şekilleri kuzey, batı ve güneydeki dağlık alanlarla, orta ve doğu kesimdeki düzlüklerden oluşur. Kuzeyde doruğu il sınırları dışında kalan Yama Dağı ile bu dağın güney uzantısı olan ve Hasbek Tepesinde 2.310 m’ye yükselen Ayran Dağı ve Göl Dağı (2.402 m), kuzeybatıda Leylek Dağı (2.052 m), batıda Akçababaçalı Tepesinde 2.164 m’ye erişen Akçababa Dağı yer alır. Güneybatı, güney ve güneydoğuda ili boydan boya Güneydoğu Toroslar’a bağlayan dağlar sıralanır. Nurhak Dağının kuzeydoğu uzantıları, ilin güneybatısına sokulur. İlin güneyinde doğal sınır oluşturan Malatya Dağlarının başlıca yükseltileri Bozdağ (2.581 m) ve Beydağı (2.545 m)’dır. Genellikle step görünümlü olan bu dağlarda orman örtüsüne pek rastlanmaz.İlin orta ve doğu kesiminde ise kabaca üçgeni andıran Malatya Ovası yer alır.

Fırat Irmağının günümüzde Karakaya Baraj Gölünün suları altında kalan bir bölümü, ilin doğu ve güneydoğusundaki doğal sınırı oluşturur. İl topraklarının sularını, hepsi Fırat’a katılan birçok akarsu ile bunların kolları toplar. Başlıcaları Kuruçay, Tohma Suyu ile onun bir kolu olan Sultan Suyu ve Göksu’nun kollarından Sürgü Çayıdır. Pütürge’nin goğusunda, Diyarbakır sınırında enerji üretme amacıyla kurulan Karakaya Barajı’nın ardında oluşan yapay göl, Pütürge ve Doğanyol ilçeleriyle Malatya Ovasında bazı tarım alanlarının sular altında kalmasına yol açmıştır. Tohma Suyu ve Sürgü Çayı üzerindeki Medik ve Sürgü barajları sulama amaçlıdır. Gene sulama amaçlı Polat Barajı’nın hizmete giriş tarihi 1989’dur.

Malatya’nın, kendi adını taşıyan ovanın güney kenarında, yüksek dağlar eteğinde kurulması; bu dağların tabii su deposu olmasıyla ilgilidir. Kaynakların en verimlisi, şehrin 12km. güneybatısında, Derme Suyunun başlangıcındaki Pınarbaşı’dır. Buradan başlayarak kuzeydoğuya doğru, Eski Malatya ilerisine kadar uzanan alan, hemen aralıksız bir bağ ve bahçe şeridi meydana getirir. Ovada, susuz bozkırlar vardır. Şehri çevreleyen dağlar da, ormanları yüzyıllarca önce yok edildiği için, çıplaktır. Bugünkü Malatya, bu yeşillik şeridinde, XIX. yy.da, köy ve kasabaların biraraya gelmesiyle oluşmuştur. Bugünkü şehrin çekirdeğini, Eski Malatya’nın yazlığı olan Aspuzu meydana getirir; bunun batısında Tecde, Barguzu, Kılayık, Çermikli (sonradan verilen adla İsmetpaşa; bugün ilçe merkezi Yeşilyurt), Gündüzbey (veya Kündübey), sonradan birer dış mahalle olarak şehre eklendi. Bu yerleşme noktalarını birleştiren ekseni, Beydağı eteğine paralel olarak doğu-batı doğrultusunda uzanan bir cadde meydana getirir. Eski Malatya üzerinden gelen Sivas-Samsun yolu, bu caddeye doğu ucunda birleşir. Şehir uzun süre bu eksen boyunda gelişti ve Cumhuriyet döneminde yapılan demiryolunun, şehrin 4km. kuzeyde bulunan istasyonuna inen yeni cadde, ayrı bir gelişme ekseni yarattı. Şehrin gelişmesinde, 1931’de yapılan Fevzipaşa – Malatya ve 1937’de yapılan Sivas – Malatya demiryolu ve karayolu önemli bir etken oldu. Şehirde çeşitli fabrikalar kuruldu. Bunların başında, 1939’da açılan Sümerbank Pamuklu Dokuma fabrikası ile 1956’da çalışmaya başlayan Şeker fabrikası gelir. Malatya’da ayrıca bir tütün-sigara fabrikası, kiremit fabrikaları, kayısı işleme fabrikaları, değirmencilik sanayii ve konfeksiyon sanayii de vardır. Malatya, çevresinin çeşitli tarım ürünleri (tahıl, baklagiller, başta kayısı olmak üzere çeşitli meyveler, deri vb.) için canlı bir ticaret merkezidir. Cumhuriyet dönemi başında 20.000’i bulmayan şehir nüfusunun, bugün 450.000’i aşmasıyla Malatya, Türkiye’nin hızla büyüyen bir şehri durumuna gelmiştir. 1948’de 44 mahalle içinde 5.000 evi vardı, bugün ise merkezde 163 mahallesi ile gelişmesini sürdürmektedir.

Malatya Ovası



Doğu Anadolu Bölgesi’nin güneybatısında bulunan Malatya ovası, güneybatı-kuzeydoğu doğrultusunda uzanan tektonik kökenli Elbistan-Malatya-Uluova-Palu çöküntü ovaları dizisi içinde yer alır. Kabaca üçgen biçiminde olan Malatya çöküntüsünün güneyini Güneydoğu Toroslar’a bağlı Malatya Dağları, doğusunu ise Fırat Irmağı sınırlandırır. Bu çöküntü alanının güneybatı-kuzeydoğu doğrultusundaki kenarı aynı doğrultudaki Akçadağ-Hekimhan-Arapgir dağlık eşiğinden oluşur. Kenarları kırıklarla (fay) belirlenen Malatya çöküntü ovasının iç kesimi, Neojen Bölüme (y. 26-2,5 milyon yıl önce) ait göl birikintileriyle kaplıdır. Bu birikintileri de yer yer çakıl ve gre katmanları örter. Malatya çöküntü ovası biri güneyde, öteki batıda güneybatı-kuzeydoğu doğrultusunda uzanan iki önemli kırık (fay) arasındaki bloğun, Neojen Bölüm öncesinde çökmesi, sonra da Neojen Bölüme ait tortullarla dolması sonucunda oluşmuştur. Çöküntü alanı bugünkü biçimini, son yer hareketlerinden sonra başlayan aşınmayla almıştır. Bu aşınma önce havzayı bir süre kaplayan göl, daha sonra da yatağını derinleştirmesi sonucunda bu gölü kaparak boşaltan Fırat Irmağı tarafından düzenlenmiştir.

Çöküntü alanının kenarda 1.000 m’yi biraz aşan yüksekliği çukur kesimlerde yaklaşık 700 m’dir. Çöküntü alanını batı-doğu doğrultusunda ikiye ayırarak akan Tohma Suyu ile kuzeydeki Kuruçay arasında kalan kesime Yazıhan Düzü denir. Güneyden gelip Tohma’ya katılan Sultan Suyunun batısında kalan kesim, Erhaç Düzü ya da Erhaç Ovası adıyla anılır. Sultan Suyunun doğusunda kalan kesim ise dar anlamda Malatya Ovasıdır.

Tohma Suyu vadisi, çöküntü alanının tabanına 40-50 m kadar gömülmüş durumdadır. Bu gömük vadinin kuzeyi ile güneyinde kalan kesimler arasında büyük farklılıklar görülür. Kuzeyde kalan Yazıhan Düzü, güney-kuzey doğrultusunda genişliği 15 km ve batı-doğu doğrultusunda uzunluğu 20-25 km olan hafif dalgalı bir plato görünümündedir. Fırat’a doğru eğimli, 740-750 m yüksekliğindeki bu dalgalı plato susuz, boş ve kuru bir step görünümündedir. Oysa güneydeki Erhaç Düzü aynı step görünümünü taşımakla birlikte dar anlamdaki Malatya Ovasında, Tohma ile kollarına yönelen bir çok akarsu tarafından sulanır. Bu nedenle çöküntü alanının çok daha yeşil olan bu kesiminde nüfus daha sıktır. Yazıhan Düzünde küçük köylerin yer almasına karşılık, çöküntü alanına adını veren Malatya kentinin yanı sıra büyük köyler genellikle güney kesimde yer alır.

Eskiden susuz bir step görünümündeki Yazıhan Düzü, 1975’te tamamlanan Medik Barajı’ndan sulanmaya başladı. Lös niteliğindeki verimli topraklarla kaplı bu düzlük şeker pancarı ekimine ayrılmıştır. Erhaç Düzünün sulanmasını sağlamak için 1942’de gerçekleştirilen bir projeyle, Sürgü Çayında yapılan bir regülatörün kanallarından geçirilen Sürgü Suyu, Sultan Suyuna çevrilmiştir. Ayrıca bu akarsu üzerinde yapılan ve 1969’da tamamlanan Sürgü Barajı’nı ardında biriken sular da 45 km uzunluğundaki başka bir kanalla Erhaç Düzüne akıtıldı. Eskiden baklagil tarımı yapılan bu ovada sulama olanakları geliştirildikten sonra şeker pancarı ekimi yaygınlaştı.

Yazıhan ve Erhaç düzlerinin sonradan suya kavuşmasına karşın, eskiden beri suyu bol olan dar anlamdaki Malatya Ovası gelişmiş bir meyvecilik alanıdır. Beyler Deresinin kolu olan Derme Deresinin Gündüzbey kasabası Pınarbaşı yöresindeki kaynağından, Yeşilyurt (eskiden İsmetpaşa ve Çırmıktı) kasabasına, oradan da Yakınca (eskiden Kilayik) ve Bostanbaşı’na (eskiden Barguzu) kadar dar bir şerit biçiminde uzanan meyve bahçeleri Malatya yakınında genişler. Yetiştirilen başlıca meyveler kayısı, şeftali, elma, armut, dut, erik, badem, kızılcık ve nardır. Bunların en önemlisi, dünyaca ünlü Malatya Kayısısıdır. Buradaki meyve bahçelerinde ayrıca Türkiye’de oldukça seyrek rastlanan çekirdeği tatlı tüysüz şeftali (nektarin) yetiştirilir.

Malatya Ovasının önemli bir tarım pazarı olmasının başlıca nedeni, çeşitli yönlerden gelen yolların bu ovada birleşmesidir. Ergani Boğazı yoluyla Güneydoğu Anadolu, Murat Irmağını izleyerek Doğu Anadolu, Aksu Vadisinden geçerek Akdeniz ve Kuruçay’la Tohma Suyu vadilerini izleyerek İç Anadolu bölgelerinden gelen demir ve karayolları Malatya Ovasında birleşir.

Günümüzde Malatya Ovasının doğusundaki alçak kesimler Karakaya Baraj Gölünün suları altında kalmıştır.kaynak:malatya.org.tr
Tarih: 23.04.2007 08:59
Rating: 4.07 (99 Oy:)
Boyut: 34.9 KB




    İletişim için mail adresimiz (contact us): kaliteliresimler © hotmail.com  |  Copyright © 2014  |    Gizlilik Politikası 4images  |  4homepages.de